9.2.1 Wolna Szkoła polska w okupowanej Francji — Tadeusz Łepkowski
—« Biblia » historyczna.
Tadeusz Łepkowski został przyjęty do Liceum w Villard-de-Lans. Zdał tam maturę w 1945 r. i zaczął studiować historię na uniwersytecie w Grenoble. W 1946 r. wrócił do Polski, i kontynuował studia w Warszawie. Od 1953 r. i przez całe życie zawodowe pracował w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk (odpowiednik francuskiego CNRS). Dużo publikował : łącznie około 370 książek, esejów, artykułów… W sierpniu 1978 r. powstał w Warszawie komitet redakcyjny historii Liceum im. Cypriana Norwida w Villard-de-Lans. Tadeusz Łepkowski został jego przewodniczącym, i, jako wybrany do tego celu redaktor, zaczął zbierać informacje i dokumenty. Na skonkretyzowanie projektu potrzeba było dziesięciu lat. Do zainteresowanych tematem rozesłano kwestionariusz, na który odpowiedziało około czterdziestu osób związanych dawniej z Liceum. Łepkowski koniecznie chciał ponownie pojechać do Villard i Grenoble, spotkać się z osobami bliżej lub dalej związanymi kiedyś z Liceum, przejrzeć archiwa. Miał duże trudności z zorganizowaniem podróży, i wreszcie w październiku 1988 r. udało mu się osiągnąć cel. Otwarcie opowiedział o wszystkim jednemu ze swoich dawnych profesorów licealnych, zamieszkałemu na stałe w Villard, « drogiemu profesorowi Malbosowi », szczególnie o trudnościach z zorganizowaniem podróży, a także o trudnościach natury ogólnej, na jakie napotykał przy pracy nad ukończeniem książki. Wiedział, że wielu byłych uczniów kwestionowało jego osobę, nie mogąc mu darować przynależności do komunistycznej nomenklatury. Nie chciał ulec tym, którzy życzyli sobie opublikowania hagiografii. “Wierzcie mi, robię co mogę, żeby ukończyć spisywanie historii Liceum. Koledzy niebędący historykami — co zresztą jest całkiem zrozumiałe — chcą mieć tekst jak najszybciej (coś w rodzaju pamiętników pisanych ze łzami w oczach : w stylu-wszystko tam było doskonałe, itd.). Nie mogę tak napisać. To ma być praca naukowa, nie taka, żeby przyszłe pokolenia miały nad nią ronić łzy, ale taka, która przekaże prawdę, a ta właściwie zawsze jest złożona.”
Pozostawało jeszcze znaleźć środki na publikację książki. Osoby dawniej związane z Liceum wysupłały pieniądze z kieszeni, podobnie jak stowarzyszenie Polonia. Łepkowski znów przyjechał do Francji w lipcu 1989 r., zaproszony do Paryża na obchody dwusetnej rocznicy wybuchu Rewolucji francuskiej. Prace nad historią Liceum zostały prawie ukończone. We wrześniu tekst trafił do drukarni. Polska przeżywała wtedy niezwykłe zmiany i przeobrażenia. Łepkowski był przeciążony pracą, bo przewodniczył komisji Solidarności Polskiej Akademii Nauk. Zmarł nagle 16 grudnia 1989 r. Jego książka ukazała się drukiem kilka tygodni później.
Po ukazaniu się książki Tadeusza Łepkowskiego w Polsce powstał projekt przetłumaczenia jej na francuski i wydania tego, co byli uczniowie, profesorowie i pracownicy Liceum uważali za jego najpełniejszą historię, za jego « biblię ». Był to szeroko zakrojony projekt, wymagający dużego nakładu pracy i środków finansowych. Marzenia te udało się zrealizować dopiero w 2007 r., kiedy na czele stowarzyszenia dawnych uczniów stanęła nowa ekipa, umiejąca znaleźć energię i środki do dalszych działań. Był to dopiero początek, i potrzeba było aż pięciu lat, żeby projekt doprowadzić do końca. Serdeczne podziękowania należą się tłumaczowi, Nicolasowi Véronowi, który potrafił nadać tekstowi potoczystość, łagodząc pewne niezręczności polskiego tekstu !
Ta ekipa rozesłała pierwsza wersję francuskiego tekstu do dziesięciorga dawnych uczniów, prosząc o uwagi. Zauważono kilka drobnych błędów i zostały one poprawione. Praca Tadeusza Łepkowskiego spotkała się również z kilkoma gorzkimi komentarzami, zarzucającymi mu stronniczość : do dziś ci, którzy wrócili do kraju i się « skompromitowali » współpracą z przywódcami Polski « ludowej » i ci, którzy swoje przekonania polityczne i patriotyczne uznali za priorytetowe, nie we wszystkim doszli do porozumienia. Pojawiły się również bardzo pochlebne komentarze : książka Łepkowskiego o polskim Liceum, jedyna taka praca autorstwa historyka, pozostaje ważnym punktem odniesienia.
Opublikowana przez stowarzyszenie — 370 stron, liczne przypisy na dole strony – 20 euro.
Dostępna w siedzibie stowarzyszenia i w Domu Dziedzictwa w Villard-de-Lans.
Do pobrania na tej stronie za darmo.
