Czerwiec 1946 r. — Ostatnia uroczystość wręczenia świadectw maturalnych. Na fladze Polski « ludowej », orzeł już nie ma swojej królewskiej korony (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

Home
Foyer wolności
Zmierzch
Zamknięcie szkoły

Zamknięcie szkoły

Rozdziały

1. Wcześniej
2. Początki
3. Uczestnicy
4. Życie codzienne
5. « Szkoła nie taka jak inne »
6. Walki
7. Zmierzch
8. Dalsze losy
9. Dzień obecny

Ostatnim dniom istnienia liceum towarzyszyło poczucie niepokoju i bezradności. Czy należało zachować wartości patriotyczne, leżące u podstaw powstania liceum, czy też raczej budować nową, «ludową Polskę» ? Liceum zamykano w ciężkiej atmosferze bezradności.

Życie toczyło się dalej, w rytmie codziennych zajęć i śpiewów, a relacje z mieszkańcami Villard-de-Lans były lepsze niż kiedykolwiek. Społeczności francuska i polska wspólnie przelewały krew za jedną, walcząca Francję.

Ostatnim dniom istnienia liceum towarzyszyło poczucie niepokoju i bezradności. Czy należało wracać do kraju, niezależnie od zgody czy braku zgody na nowe wprowadzone tam struktury, czy też raczej rozpocząć życie od nowa, gdzie indziej? Uczniowie i profesorowie byli podzieleni. Obecność Wrony i jego silna pozycja oraz zasięg władzy ciążyły wszystkim. Na ścianach liceum zawieszono portrety nowych przywódców, orzeł, godło Polski, stracił swoją koronę.

W ciężkiej atmosferze postanowiono przenieść liceum do Paryża. Ponownie trafiło ono do budynku przy rue Lamandé, z dodatkową placówką na przedmieściach Paryża, w Houilles, mającą przygotowywać uczniów do matury.

Zakończenie roku szkolnego 1945-1946 i rozdanie dyplomów odbyło się szczególnie uroczyście. 26. czerwca 1946 r. Ostatecznie zamknięto bramy szkoły. Lubicz-Zaleski usiłował stworzyć w Oise placówkę szkolną wskrzeszającą ducha szkoły w Villard-de-Lans, ale bezskutecznie. Czas polskiego liceum im. Cypriana Norwida minął bezpowrotnie…

7.3.1 « Kontakty z Francuzami wyraźnie umocniły się i zacieśniły. »

Po wojnie prezydent de Gaulle odwiedził Villard-de-Lans

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 209.

Kontakty z Francuzami wyraźnie umocniły się i zacieśniły. Wspólne przeżycia z lata 1944 r. niewątpliwie zbratały obie społeczności. Najważniejsze było zespolenie Polaków i Francuzów w walce i ofierze, i to również, że dla Polaków z Villard znikł wreszcie problem dwóch Francji, tej z Vichy oraz tej Wolnej i Walczącej. W latach 1944 – 1946 polscy Villardczycy mieli do czynienia z jedną tylko republikańską Francją, tą spod wyzwoleńczego znaku krzyża lotaryńskiego. Wielu jednak gorzko było na myśl, że w tym czasie, gdy Francja odzyskiwała status wielkiego mocarstwa, wyzwolona spod okupacji niemieckiej Polska traciła swą suwerenność, włączona siłą do stalinowskiego imperium.

7.3.2 « Po przyjeździe v-dyrektora szkoły Stefana Wrony sytuacja skomplikowała się do reszty. »

1946 r. — W drogę w nieznanym kierunku ? (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Kazimierz Kundegórski, uczeń. Nasza Szkoła, 1998 r., s. 66-67.

Początek roku 1945/46 był pełen wzniosłych uroczystości. Wspaniała atmosfera pełna patriotyzmu i entuzjazmu. Wszyscy odetchnęli po okropnościach wojny i okupacji, tak profesorowie jak i młodzież. (…) Jeszcze nie miałem sprecyzowanego pojęcia, co będę dalej robił, czy wrócę do Polski i co właściwie dzieje się z tą Polską. Atmosfera w szkole była taka, o jakiej marzyłem. (…) Po Świętach Bożego Narodzenia atmosfera zmieniła się. Przede wszystkim zrozumieliśmy, że wolnej Polski nie będzie, że dostała się pod wpływ Sowietów. Szkoła podlegała coraz większej propagandzie i presji politycznej.

Po przyjeździe v-dyrektora szkoły Stefana Wrony sytuacja skomplikowała się do reszty. Wprowadzono wykłady « Nauka o Polsce ». Wykładał osobiście towarzysz Wrona-wykłady te były pełne propagandy i nienawiści, zniesławiały to wszystko, co dobrego wiedzieliśmy i pamiętaliśmy o Polsce przedwojennej, co czciliśmy święcie. Tworzyły się grupy dyskusyjne starające się zrozumieć, co się dzieje, zwłaszcza w Polsce. Również chcieliśmy Polski sprawiedliwej dla wszystkich, demokratycznej, ale niepodległej.

”Działalność «Pana Wrony» znalazła częściowo podatny grunt wśród młodzieży emigracyjnej, czemu nie należy się dziwić. Musieli oni emigrować z Polski przedwojennej ze względów ekonomicznych, braku pracy i zarobku. Wykorzystywał to «Pan Wrona»i.

Mam wrażenie, że znaczna część grona pedagogicznego orientowała się w naszej działalności i panującej atmosferze, i głęboko nad tym bolała, zdając sobie sprawę z zaistniałej beznadziejności.

7.3.3 « Dramatyczne nieraz podziały przebiegały przez społeczność szkolną. »

Czerwiec 1946 r. — Klasa 4. gimnazjalna i jej profesorowie: Stupkiewicz, Nowakowski, Polaczek, Malbos, Berger, Mul, Komar i Wasiak (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 209-210

U schyłku ostatniego w Villard polskiego roku szkolnego, gdzieś w maju-czerwcu 1946 r., głębokie, dramatyczne nieraz podziały przebiegały przez społeczność szkolną. Niektórzy nauczyciele, nawet dalecy od sympatii do nowego ustroju Polski (Zofia Łukasiewicz), decydowali się na powrót do Kraju (po zakończeniu roku szkolnego zrobili to też Bergerowie, Steffen i inni). Wraz z rodzicami wracali też do Polski uczniowie. Znaczna część – zwłaszcza licealistów – wahała się, czy pozostać na emigracji, czy też się repatriować. Wielu odkładało decyzję na później (za rok, za dwa…). Niejeden godził się z nową rzeczywistością lub wręcz ją popierał.

Znaczna część młodzieży, z klas niższych oczywiście, pragnęła kontynuować naukę w Villard, jeśli by tam Szkoła miała pozostać, albo w Paryżu.
W istocie kierownictwo PCK we Francji, ambasada RP w Paryżu i naczelne władze oświatowe w Warszawie od początku 1946 r. zastanawiały się nad przyszłością Gimnazjum i Liceum.

W końcu podjęto decyzję o przeniesieniu Szkoły do Paryża. Postanowiono utrzymać polską szkołę średnią dla wychodźstwa zarobkowego, ale w Paryżu lub na Północy, a więc bliżej największych skupisk emigracyjnych. W Houilles pod Paryżem utworzono kursy maturalne, którymi kierował prof. M. Dusza. Nowe liceum miało być administracyjnie, programowo i politycznie kontynuacją ośrodka w Villard, a ściślej jego ostatniego roku szkolnego, kiedy to Szkoła pozostawała pod nadzorem „warszawskiego » PCK i warszawskiego Ministerstwa Oświaty Polski ludowej.

7.3.4 « Polski Villard przeszedł do historii. »

Czerwiec 1946 r. — Ostatnie rozdanie świadectw maturalnych (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 210-211

Zakończeniu roku szkolnego 1945/46 i wręczeniu matur władze zapragnęły nadać rangę wielkiego wydarzenia. 23 VI 1946 r. ks. Mróz odprawił uroczystą i ostatnią już „polską » mszę św. w villardowskim kościele, następnie zaś złożono kwiaty na grobach uczniów poległych w Vercors. Kolejnym punktem uroczystości, już w Hotelu du Parc, było wręczenie 19 świadectw dojrzałości. Młodzież dwie godziny oczekiwała w deszczu na spóźniającego się płk. Mariana Naszkowskiego, attaché wojskowego ambasady RP w Paryżu, który wraz z małżonką pojawił się w Villard. Oprócz niego obecni byli; dr Irena Domańska, prezes PCK we Francji, inż. Birecki, członek zarządu PCK, Stec, referent do spraw szkolnictwa w ambasadzie oraz Guzowski, prezes grenoblańskiego oddziału Rady Narodowej Polaków we Francji. „Absolwentom polskiego gimnazjum w Villard de Lans – jak czytamy w«Gazecie Polskiej» – życzymy powodzenia w dalszej drodze życia. Droga ta prowadzi do Polski . To ostatnie nie we wszystkich przypadkach się sprawdziło.

26 VI 1946 r. Gimnazjum i Liceum im. Cypriana Norwida zamknęło swe podwoje. Wymówienia nauczycielom nosiły datę 30 czerwca. Polski Villard przeszedł do historii. W latach 1946 – 1947 PCK zorganizowało i sfinansowało remonty obiektów szkolno-internatowych oraz wypłaciło odpowiednie odszkodowa
nie właścicielom budynków.

7.2Oko Moskwy

Rozproszenie7.4