Wielkanoc 1943 r. Wacław Godlewski stoi, kapelan Bronisław Bozowski obok niego (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

Home
Foyer wolności
« Szkoła nie taka jak inne »
Duchowość

Duchowość

Rozdziały

1. Wcześniej
2. Początki
3. Uczestnicy
4. Życie codzienne
5. « Szkoła nie taka jak inne »
6. Walki
7. Zmierzch
8. Dalsze losy
9. Dzień obecny

Liceum ożywiał nie tylko duch patriotyczny, ożywiała je także duchowość religijna, ale był to katolicyzm życzliwy, otwarty na innych.

Niektórzy uważali, że społeczność licealna była głęboko katolicka, inni zaś utrzymywali, że większość uczniów była agnostykami, a nawet ateistami. Prawda, jak to często bywa, była bardziej złożona. Liceum ożywiał nie tylko duch patriotyczny, ożywiała je także duchowość religijna, ale był to katolicyzm życzliwy, otwarty na innych.

5.2.1 « Uczniowie swe obowiązki religijne wykonywali na ogół rzetelnie, jako coś naturalnego, ale bez nadmiernej gorliwości. »

Wykonana przez rodzica jednego z uczniów ikona Matki Bożej Ostrobramskiej z Wilna. Wisiała ona w licealnej jadalni. Po zamknięciu Liceum ikonę przeniesiono w uroczystej procesji do kościoła w Villard-de-Lans. (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 120-122

W Szkole i internacie postępowano w sprawach religijnych tak, jak to się czyniło w okresie Dwudziestolecia: obowiązywały zbiorowe modlitwy poranne i wieczorne, te związane z lekcjami i ze spożywaniem posiłków, lekcje religii z obowiązkowymi praktykami (dla chłopców służenie do mszy; uczestnictwo w mszy niedzielnej; przed Bożym Narodzeniem i Wielkanocą przystępowanie do spowiedzi i komunii) . Uczniowie swe obowiązki religijne wykonywali na ogół rzetelnie, jako coś naturalnego, ale bez nadmiernej gorliwości.

„Generacja żołnierska », dominująca w wyższych klasach przez pierwsze dwa lata istnienia Zakładu, nie akceptowała schematyzmu wykładów ks. Chechelskiego, darząc jednak sympatią otwartego ks. Bozowskiego.

Zapewne, spora grupa była zbuntowana, nastrojona antyklerykalnie, wątpiąca, agnostyczna, bardzo jednak rzadko ateizująca lub otwarcie ateistyczna. Zdarzało się wagarowanie na religii, złe zachowanie podczas modlitwy, lub otrzymywanie bardzo złych not, wreszcie odmówienie odpowiedzi z religii na małej maturze. To były jednak wyjątki. Ludzi o antykatolickich poglądach, a zwłaszcza ateistów, było bardzo niewielu, podobnie zresztą jak głęboko wierzących.

Chodzono chętnie na msze niedzielne, bo to była manifestacja patriotyczna pod obrazem Matki Bożej Ostrobramskiej, fetowano tradycyjne święta kościelne w sposób łzawo-patriotyczny lub folklorystyczno-ludowy.

5.2.2 « Religijność patriotyczna czy patriotyzm religijny. »

1943 — Ksiądz Bronisław Bozowski udziela ślubu dwojgu byłych uczniów, Ewie Valentin i Zdzisławowi Stączkowi (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 122.

Dyskutując w latach siedemdziesiątych z Godlewskim i Zofią Łukasiewicz, ks. Bozowski tak oto określał tzw. ducha Villardu: «był nim bardzo szeroki (ale czy bardzo głęboki?) humanizm, «kult człowieka» i kultury polskiej, ale nie było tam kultu Boga ». »

To krytycyzm przesadny. Chyba znacznie lepiej rzecz ujmuje także „Bozower » pisząc: «u większości uczniów spotykało się typowy polski katolicyzm przedwojenny (i wojenny), uczuciowy i mocno patriotyczny, jeszcze wzmocniony wojną i tułaczką wojenną. »

W innym miejscu ks. Bozowski podkreśla, że villardowska religijność to była „«normalna» religijność Polaków z tamtych lat, zdaje mi się, że z przewagą tradycji narodowej i nostalgicznego przywiązania do wartości w niej zawartych oraz do Boga jako opiekuna » 222 Można się było zastanowić, czy była to religijność patriotyczna czy patriotyzm religijny.

5.2.3 « Na żadną inną wiarę nie było już w naszej wyobraźni miejsca. »

Bronisław Bozowski przy swojej ścianie wspomnieć (Stowarzyszenie Pamięć Polskiego Liceum).

—Karol Obidniak, uczeń. Nasza szkoła, 2017 r., s. 36.

Młodzi, gdzie by to nie było, instynktownie szukają ideałów krzepiących siły, z którymi mogliby wkroczyć w dojrzałe życie, w świat rozczarowań, jak choćby ten, który otworzył się przed nami w 1939 r. Do polskiego Liceum i Gimnazjum w Villard-de-Lans koło Grenoble trafiłem w 1941 r. W tej przedziwnej szkole, w której obok żołnierzy, nastolatków, w jednej ławie zasiadały dzieci polskich emigrantów, górników z Nordu, w której profesorami byli profesorowie uniwersytetów, poznałem katechetę, wychowawcę: ks. Bronisława Bozowskiego[/bio].

Jak prawie wszyscy moi koledzy, jak młodzi na całym świecie, należałem do niepoprawnych marzycieli. A marzyło nam się lepsze jutro Polski i świata. I mieliśmy tej wiary tyle, że nic nam więcej do szczęścia nie było potrzeba, ze na żadną inną nie było już w naszej wyobraźni miejsca. « Bozower », tak nazywalismy naszego kapelana, starał się naszą zajętą doczesnymi pragnieniami wyobraźnię wzbogacić o wiarę w Boga, w życie pozagrobowe. Ba, ale kiedy się ma szesnaście, siedemnaście lat, życie wydaje się boskie, tak wiele obiecujące, że bez pomocy, samorodnie odczuwa się wieczność. Bozower znał nas zbyt dobrze, by o tym nie wiedzieć. Być może dlatego spierał się z nami, z materialistycznie przez nas pojmowanym światem. Podziw dla swojej wiary budził w nas przez szacunek, z jakim odnosił się do naszych poglądów.

Pamiętam lekcję, podczas której bezpardonowo zaatakowaliśmy Bozowera demagogicznym pytaniem : « Czy może nam ksiądz w przybliżeniu podać datę, kiedy łaska boska spłynęła na ludzi i uczłowieczyła ich na tyle, by mogli powrócić do raju, do Boga ? » Godzina lekcyjna minęła nam szybciej niż zwykle, po niej mieliśmy lekcję biologii z panią profesor Zofią Łukasiewicz, zdrobniale Jamochłonem zwaną, a po niej z prof. Tarło-Mazińskim. Po trzech godzinach namiętnych, z wypiekami na twarzy prowadzonych sporów, na placu boju pozostali niezwyciężeni profesorowie i my, młodzi, niepokonani przez ich wiedzę.

Jeszcze teraz, przypominając, odczuwam ciepło, radość z tamtej dyskusji. Co to znaczyło dla nas młodych zmierzyć się z takimi autorytetami i pozostać przy swoim nieośmieszonym «Ja» ! Była to uskrzydlająca lekcja tolerancji ! Lekcja, której nie można zapomnieć.

Bozower oczywiście bolał nad tym, że nie podzielamy jego wiary, a jednocześnie pozwalał nam krzepnąć w poglądach jakże odmiennych od swoich. Uczestniczył całym sercem w budowie naszego życia tu, na ziemi, chociaż swoje jutro widział na tamtym świecie. Był nam bliski przez szacunek, z jakim odnosił się do naszej odmienności. Był nam bliski przez utopijną, podobną do naszej, wiarę w lepsze jutro Polski i świata.

5.2.4 « Religia i ja. »

Aleksander Uszyński na spacerze w Oisans.

—Aleksander Uszyński, uczeń. Historia zapamiętana (1927-1957), 2014 r.

Moja rodzina, jak większość polskich rodzin, od początku była rzymskokatolicka, od zawsze praktykująca i bez agresji tradycyjna, niepozostawiająca miejsca na jakąkolwiek wątpliwość. Wszelka praktyka religijna, przez stulecia będąca spoiwem narodu między w większości protestanckimi Niemcami a prawosławną, carska a potem sowiecką Rosją, była równocześnie wyrazem niezachwianego patriotyzmu i sposobem na stawianie oporu próbom germanizacji z jednej strony, i rusyfikacji-z drugiej, w mrocznym okresie, jaki nastąpił w Historii po rozbiorach Polski.

Zmartwychwstanie Polski z nicości w 1918 r., po wielu buntach i powstaniach, było konsekwencją tej jej szczególnej zdolności do dźwigania się z upadku.

Zostałem ochrzczony w kościele Najświętszego Zbawiciele niedaleko ulicy Wilczej, tam, jako uczeń szkoły podstawowej, chętnie i gorliwie służyłem do mszy, bierzmowanie przyjąłem w kościele Świętego Krzyża (gdzie spoczywa serce Chopina) przy ulicy Nowy Świat; z entuzjazmem zapisałem się do harcerstwa i nigdy nie czułem się wyobcowany z powodu takiego wychowania i towarzyszących mu zasad moralnych. Niemiecka okupacja i coraz brutalniejsze prześladowania Żydów w Polce (i w całej Europie) wzmocniły moje nie do końca świadome poczucie przynależności do określonej wspólnoty.

W przeciwieństwie do trudności i ograniczeń edukacji religijnej często odczuwanych we Francji (kolegia jezuickie), ta sama edukacja w Polsce była radosna, twórcza, otwarta na innych i na świat. W każdym razie ja ją tak odczuwałem, być może w kontekście innych nakazów narzuconych przez okupanta w wielu dziedzinach : edukacji, życia społecznego, czy nawet sportu. Samo uczestnictwo w uroczystej mszy, w pielgrzymce, czy nawet w procesji pośród tysięcy innych osób było pewną pociechą w tych czasach smutku i tylu osobistych tragedii.

5.1Przygotowanie do odnowy narodu

Relacje z mieszkańcami Villard-de-Lans5.3