Rok 1850 — Polska szkoła w czasach swojej chwały (Domena publiczna).

Home
Foyer wolności
Wcześniej
Szkoła Narodowa Polska w Paryżu

Szkoła Narodowa Polska w Paryżu

Rozdziały

1. Wcześniej
2. Początki
3. Uczestnicy
4. Życie codzienne
5. « Szkoła nie taka jak inne »
6. Walki
7. Zmierzch
8. Dalsze losy
9. Dzień obecny

Paryż stał się ośrodkiem polskiego życia politycznego i kulturalnego, który utrzymywał stały kontakt z opozycją w kraju. W 1842 r. Założono w Paryżu Szkołę Narodową Polską, zwaną Szkołą na Batignolles (Batiniol), pierwszą polską placówkę szkolną we Francji. Jej celem było nie tylko nauczenie dzieci imigrantów języka polskiego: przede wszystkim miała ona ich wychować w duchu polskiej tożsamości !

Szkołę Narodową Polską w Paryżu założyli w 1842 r. generał Józef Dwernicki i poeta Antoni Gorecki, dla dzieci Wielkiej Emigracji. Początkowo mieścila się ona w miejscowości Châtillon-sous-Bagneux. W 1844 r. jej siedzibę przeniesiono do Paryża, pod numer 56 przy ulicy Batignolles. Odtąd była ona znana jako polska Szkoła na Batignolles (albo Szkoła Batiniol).

W 1865 r. Napoleon III, cesarz Francuzów, na mocy dekretu uznał polską Szkołę za placówkę użyteczności publicznej i zatwierdził jej statut.

W 1874r. Szkołę przeniesiono do siedziby przy ulicy Lamandé numer 15, także w dzielnicy Batignolles.

Na początku XX w. Szkoła przeżywała kryzys: uczęszczało do niej zaledwie czterdziestu uczniów.

W 1919 r. Polska odzyskała niepodległość. Zgodnie z założeniami statutowymi zaraz po wyzwoleniu ojczyzny kontrolę nad szkołą przejął rząd Polskiej Rzeczypospolitej… W 1922 r. Polski rząd rozwiązał szkołę, a budynek szkolny przy ulicy Lamandé przekształcił w ośrodek dla polskich studentów.

1.4.1 « Ten legendarny kraj. »

Uczniowie i profesorowie przed szkołą na Batignolles w 1870 r. (Polskie Towarzystwo Historyczno-Literackie. Biblioteka polska).

—Autor anonimowy. Pismo bez okładki, bez tytułu ani daty potwierdzonej w historii Szkoły na Batignolles.

Było to jesienią 1842 r., po rozpoczęciu roku szkolnego. Polska szkoła, mieszcząca się w budynku pensjonatu Chapuzot w Chatillons-sous-Bagneux pod Paryżem, wyglądała tego roku inaczej niż zwykle. Wystawiono w niej różne pamiątki narodowe, toteż wydawała się prawdziwym muzeum. Zebrało się w niej osiemnastu małych Polaków w czarnych, zapiętych pod szyję mundurkach z czerwonymi mankietami. Na guzikach błyszczał herb Orła białego. Każdy z chłopców trzymał w ręku swoją polską « rogatywkę » w kolorach narodowych. Wszyscy oni z uwagą przyglądali się rozwieszonym na ścianach mapom Polski. Był to dla nich ten legendarny kraj, który ich ojcowie często wspominali ze wzruszeniem. Ten daleki, nieznany kraj zawsze przyciągał ich serca, ale język polski zawsze wydawał się trudny do zrozumienia. A tutaj właśnie uczyli się tego języka, mieli poznawać historię swojej Ojczyzny, tragiczną i bohaterską, Ojczyzny, którą już kochali i której niedługo mieli służyć.

1.4.2 « Uznana za placówkę użyteczności publicznej. »

Kopia dekretu Napoleona III (Domena publiczna).

—Fragmenty z Dekretu uznającego polską Szkołę. Dowód na papierze wydany w 1905 r. Przez Drukarnię Heymann & Guelis.

My, Napoleon, z Bożej łaski i z woli narodu cesarz Francuzów, z pozdrowieniem do wszystkich obecnych i przyszłych pokoleń. Na podstawie raportu naszego sekretarza Stanu w departamencie Kształcenia Publicznego; biorąc pod uwagę wniosek Rady administracyjnej polskiej Szkoły na Batignolles (Paryż) ; w oparciu o dokumenty przedstawiające skład tej Rady, statuty organiczne Szkoły i jej sytuację finansową; z którymi zapoznała się nasza Rada Stanu, postanowiliśmy i ogłaszamy co następuje :

Polską Szkołę na Batignolles uznaje się za placówkę użyteczności publicznej. Uznano Statuty tej Szkoły dołączone do niniejszego dekretu. Nie można w nich dokonać żadnych zmian bez naszego zezwolenia. Nasz sekretarz Stanu w departamencie Kształcenia publicznego został zobowiązany do wprowadzenia w życie niniejszego dekretu.

Artykuł pierwszy – Polska Szkoła z siedzibą w Paryżu, przy boulevard des Batignolles 56, ma za cel moralne i intelektualne kształcenie dzieci polskich uchodźców i sieroty po nich.
Art. 2 — W nauczaniu realizuje się zarówno programy uniwersyteckie obowiązujące w liceach Cesarstwa francuskiego, jak i programy nauczania języka polskiego, polskiej historii i literatury.…
Art. 16 — Wewnętrzny regulamin i program nauczania są zgodne z wytycznymi uniwersyteckimi, obowiązującymi w liceach Cesarstwa francuskiego. Ponadto przewiduje się nauczanie zawodowe dla uczniów zamierzających zająć się przemysłem i handlem.
Art. 17 — Rada wybiera i mianuje Dyrektora, wszystkich profesorów, wychowawców i pracowników Szkoły, odpowiedzialnych za jej wewnętrzną dyscyplinę.
Art. 18 — Szkoła, jak wszystkie placówki edukacji publicznej, podlega inspekcji rządu francuskiego.
Art. 19 — Na zakończenie Roku szkolnego Rada składa Ministrowi Kształcenia publicznego sprawozdanie z wyników nauczania i z wewnętrznej dyscypliny Szkoły…

1.4.3 « Szkoła po prostu przestała istnieć. »

11 listopada 1918 r. Polska odzyskała niepodległość. Zamknięcie Szkoły polskiej było odległą konsekwencją tego wydarzenia (Domena publiczna).

—Tadeusz Łepkowski, uczeń. Wolna szkoła polska w okupowanej Francji, 1990 r., s. 21.

Po zakończeniu Pierwszej Wojny światowej Polska i odzyskaniu przez Polskę niepodległości Polska Szkoła na Batignolles ledwie już wegetowała (synowie nowej, robotniczej emigracji, nawet o niej nie wiedzieli), a właściwie – wpatrzona w dawne dni chwały – po prostu gasła.

Przeżyła już swój romantyczny i bohaterski czas ubiegłego stulecia. Była symbolem narodowej, patriotycznej oświaty polskiej X1X w., służąc przede wszystkim emigracji politycznej. Musiała zresztą przejść do historii, skoro spełniło się najświętsze marzenie powstańców listopadowych: odrodziła się niezawisła Polska. (zob. T. Łepkowski, Ibid.

« Statut Szkoły przewidywał», napisał Stanisław Gogłuska, «że po wyzwoleniu Ojczyzny zostanie ona (szkoła) przekazana rządowi państwa polskiego »1. Władze szkolne wywiązały się ze statutowego obowiązku. Na mocy powziętej w Warszawie decyzji rządowej w 1922 r. Szkoła batiniolska przestała istnieć. W gmachu przy rue. Lamandé zorganizowano bursę dla studentów polskich. (zob. T. Łepkowski, Ibid.)

1.31830-1870 — Wielka Emigracja

Po Pierwszej Wojnie światowej, emigracja ekonomiczna1.5