Walki

Miejscowe ośrodki zakwaterowania przekazywały uchodźców do liceum w Villard-de-Lans i na uniwersytet w Grenoble. Obie te placówki utworzyły ośrodek studiów polskich: Centrum oporu.

Wszyscy ci, którzy uczyli się w liceum, a także ci, którzy już je opuścili, młodzież i ludzie dorośli, chłopcy i dziewczęta, byli zaangażowani w Ruch Oporu. Uczestniczyli w działaniach francuskich i polskich siatek Ruchu Oporu, zapłacili cenę tego udziału : czworo zginęło, a około trzydziestu wysłano do obozów, z których troje już nie wróciło.

Jedna z form oporu polegała na opuszczeniu Francji w celu przedostania się do Wielkiej Brytanii. Ponad dziewięćdziesięciu uczniów i dwóch profesorów podjęło próbę przejścia przez Pireneje, Hiszpanię, Portugalię, sforsowania Gibraltaru, pokonania obszaru Algierii… Wielu z nich schwytano. Ci, którym się powiodło, wstąpili do szkół oficerskich i polskich dywizjonów. Później wyzwalali Europę.

Rok 1943 i napaść wojsk włoskich i niemieckich na strefę nieokupowaną były punktem zwrotnym w historii szkoły. Władze rządu Vichy i władze okupacyjne ściśle kontrolowały działalność liceum. Zygmunt Lubicz-Zaleski i Wacław Godlewski zostali aresztowani i wywiezieni do obozów koncentracyjnych.

Kiedy na płaskowyżu Vercors rozpoczęły się walki z okupantem, dwudziestu pięciu uczniów, profesorów i pracowników liceum wstąpiło do Ruchu Oporu i do Francuskich Sił Wewnętrznych. Jedenastu padło na polu chwały, kiedy Niemcy tłumili bunt na płaskowyżu Vercors.

Wyzwolenie to znaczy wyzwolenie Paryża, w którym brali udział członkowie polskiej siatki Ruchu Oporu POWN-Monika. Wyzwolenie to znaczy wyzwolenie Francji i Europy, w której brała udział polska Armia na Zachodzie, a także sześćdziesięciu siedmiu dawnych uczniów liceum. Dziewięciu z nich zginęło w walce na frontach Francji, Holandii i Niemiec.

Nazwiska kobiet, mężczyzn, uczniów, profesorów, pracowników, żołnierzy, więźniów, zesłanych do obozów i ofiar znajdują się na zawartych tu listach.